Natura 2000

Polski Klub Ekologiczny przez ostatnie lata wspierał działania Ministerstwa Środowiska w tworzeniu sieci obszarów Natura 2000. Wraz z innymi organizacjami pozarządowymi utworzyliśmy koalicję 'ProNatura 2000', której organizacje członkowskie opracowały własne proj e kty obszarów sieci, zgodne z dyrektywami Unii Europejskiej. Nasza Koalicja zorganizowała kilka warsztatów międzynarodowych z udziałem europejskich specjalistów, wskazaliśmy Ministerstwu znaczenie dla projektu Natura 2000 listy rezerwowej tzw. 'shadow site s'.

Nasze działania oparte były o założenie dobrej woli z obu stron, zrozumienie z naszej strony trudności finansowych budżetu państwa, które uniemożliwiają objęcie wszystkich wskazanych obszarów siecią Natura 2000, a także o deklarację przedstawicieli Ministerstwa, że prace organizacji pozarządowych nad propozycjami nowych obszarów w sieci zostaną docenione i po pozytywnej weryfikacji przez specjalistów zostaną umieszczone na liście rezerwowej.

Niezależnie od współpracy z Ministerstwem Środowiska PKE prowadził również lobbing na rzecz rolnictwa ekologicznego, organizując spotkania, prowadząc warsztaty, a w listopadzie 2003 r. organizując dużą międzynarodową konferencję, wspierającą działania na rzecz polityki rolno-środowiskowej w Polsce. Wdrożenie tej po l ityki będzie miało ogromne, pozytywne znaczenie dla finansowego i merytorycznego wsparcia programu Natura 2000 w naszym kraju. Brak istotnego nacisku ze strony Ministerstwa Środowiska doprowadził w końcu do blamażu - przedstawiciele Ministerstwa Środowisk a twierdzili, że program rolno-środowiskowy jest wdrażany, zaś przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa odżegnywali się od programu, przede wszystkim od tej jego części która miała wspierać finansowo rolników na obszarach Natura 2000. W tej sytuacji zamiast k orzystać z pieniędzy unijnych przeznaczonych na ten cel, będziemy prawdopodobnie 'wyciągać' z Narodowego i Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz innych źródeł środki na ochronę cennych przyrodniczo miejsc na obszarach rolniczyc h.

Aktualny stan naszego przygotowania do wdrożenia sieci Natura 2000 w Polsce jest z powodu błędnej polityki ministerstwa opłakany. Składa się na to kilka przyczyn:

1. Całkowite zaniechanie przez Ministerstwo działań wyprzedzających o charakterze informacyjnym i edukacyjnym. Społeczeństwo jest zdezorientowane i łatwo ulega podszeptom niekompetentnych działaczy samorządowych, którzy swój brak wiedzy rekompensują demagogicznymi plotkami. Nie została wykorzystana szansa zaangażowania organizacji pozarządowyc h.
2. Chaos w tworzeniu Sieci Natura 2000 w Polsce. Projekt ostatnio prezentowany przez Ministerstwo Środowiska ma wiele istotnych braków i wyraźnie odbiega od docelowego. Brak wielu bardzo ważnych obszarów dla ochrony gatunków i siedlisk 'naturowych' powoduje oczywiste, uzasadnione protesty przyrodników, co może przenieść się na forum Komisji UE.
3. Brak wyprzedzającej, powszechnie dostępnej informacji o projekcie sieci Natura 2000 na terenie Polski i wielokrotne jego zmiany, uniemożliwiły organizacjom pozarządowym prowadzenie szerokiej akcji uświadamiającej lokalne społeczności czym jest Natura 2000 i jakie można z tego odnosić korzyści. Nieliczni, którzy takie akcje prowadzili - jak m. in. przedstawiciele PKE - okazali się niewiarygodni, bowiem ani nie ma obsz a rów naturowych w miejscach, które wskazywali, ani też nie ma mowy o finansowaniu rolników gospodarujących na tych obszarach, co solennie deklarowali wcześniej przedstawiciele Ministerstwa Środowiska i Ministerstwa Rolnictwa.
4. W konsekwencji braku wiarygodn ej informacji z jednej strony i działań populistycznych z drugiej, lobby samorządowe w parlamencie, nie rozumiejąc istoty problemu, całkowicie uzależniło tworzenie sieci Natura 2000 od krótkowzrocznych planów lokalnych samorządów.

Mimo wskazanych wyżej niedociągnięć Polski Klub Ekologiczny wciąż jednak ma nadzieję, iż władze Ministerstwa Środowiska dokonają zasadniczych korekt w pracach na rzecz wdrażania sieci Natura 2000 w Polsce. Nadzieje te jednak muszą być oparte o odpowiednie działania, z których c ztery uważamy za kluczowe:

1. Stworzenie kompetentnego i ogólnodostępnego źródła informacji na temat prawa unijnego dotyczącego Natury 2000, aktualnego stanu obszarów Natura 2000 w Polsce i przewidywanych rozwiązań w bliższej i dalszej perspektywie. Nie może to być efemeryczna informacja, która po jakimś czasie ginie z serwerów Ministerstwa,
2. Przedstawienie strategii dalszych działań, szczególnie dotyczy to działań o charakterze informacyjnym, które są potrzebne przede wszystkim lokalnej administracji samorządowej i obywatelom żyjącym i gospodarującym na i wokół tych obszarów,
3. Utworzenie i przekazanie do Komisji UE listy rezerwowej 'shadow sites' , która powinna być niezbędnym uzupełnieniem listy obszarów, które proponujemy UE 1 maja 2004 r. , z uprzednim podaniem do publicznej wiadomości jakie obszary zostały na niej umieszczone
4. Zmiana polityki rządu w sprawie zakresu finansowego, przedmiotowego i przestrzennego wsparcia obszarów Natura 2000 przez programy rolno-środowiskowe. Ministerstwo Środowiska powinno przyjąć zdecydowane stanowisko w tej kwestii i informować społeczeństwo o postępie działań.

Klub jest organizacją pozarządową, która obok ekologii działa na rzecz budowania społeczeństwa obywatelskiego. Nasze zastrzeżenia i postulaty pod adresem Ministerstwa Środowiska w dziedzinie programu Natura 2000 stanowią wynik naszego oglądu rzeczywistości. Uważamy, że praca Ministerstwa w tej dziedzinie nie spełnia wymogów przyjętych przez Polskę standardów Unii Europejskiej. Uważamy ponadto, że Ministerstwo Środ o wiska nie jest tu wyjątkiem. Prace Ministerstwa Rolnictwa, Sejmu, Senatu i samorządów, mimo deklaratywnej współpracy z organizacjami pozarządowymi i konieczności informowania społeczeństwa o postępach przygotowań do współpracy w ramach Unii Europejskiej, w wielu aspektach postrzegamy również jako działania pozorowane, utrudniające realizację wynegocjowanych celów ekologicznych i oddalające w istocie tworzenie w Polsce społeczeństwa obywatelskiego.

W imieniu Polskiego Klubu Ekologicznego

Prof. dr hab. Zbigniew Witkowski

Prezes PKE